Bankomat Euronet – na czym zarabia urządzenie stojące przy sklepie

Stoi przy wejściu do osiedlowego supermarketu, na rogu ruchliwej ulicy albo wciśnięty w ścianę galerii handlowej. Charakterystyczne żółto-niebieskie barwy Euronetu wpisały się w polski krajobraz tak mocno, że rzadko zastanawiamy się, jak to właściwie działa. Przecież ta maszyna nie stoi tam z dobroci serca operatora. To potężny biznes, który w ostatnim czasie przechodzi spore turbulencje. Jeśli kiedykolwiek irytowała cię prowizja przy wypłacie albo zdziwił limit 200 złotych, który nagle pojawił się na ekranie, warto zajrzeć „pod maskę” tego systemu.

Protest, który poczuliśmy w portfelach

W czerwcu 2024 roku Euronet przeprowadził akcję, która odbiła się szerokim echem w mediach. Firma na jeden dzień drastycznie obniżyła limit jednorazowej wypłaty do 200 PLN. Nie był to błąd techniczny, ale manifestacja. Operatorzy bankomatów w Polsce, w tym ten największy, niezależny gracz, głośno mówią o tym, że interes przestał się spinać.

Głównym winowajcą jest tak zwana opłata interchange. To kwota, którą bank (wydawca twojej karty) płaci właścicielowi bankomatu za to, że ten obsłużył jego klienta. Problem w tym, że stawka ta nie zmieniła się od 2010 roku i wynosi około 1,20 – 1,30 PLN za transakcję. W tym samym czasie koszty prądu, serwisu, ochrony, transportu gotówki (CIT) i wynajmu powierzchni pod maszynę wzrosły o kilkaset procent. Euronet i inni operatorzy twierdzą, że koszt jednej wypłaty to obecnie około 5 PLN. Jak więc te urządzenia w ogóle na siebie zarabiają?

Gdzie ukryte są zyski?

Skoro podstawowa opłata od banku nie pokrywa kosztów, firma musi szukać pieniędzy gdzie indziej. Model biznesowy bankomatu przy sklepie opiera się na kilku filarach:

• Surcharge (opłata bezpośrednia): To ta dodatkowa kwota, o której bankomat informuje cię przed zatwierdzeniem transakcji. W Polsce dotyczy to głównie kart zagranicznych lub specyficznych umów z niektórymi bankami. Dla operatora to czysty zysk, który pozwala ominąć niskie stawki interchange.
• DCC (Dynamic Currency Conversion): To prawdziwa kopalnia złota. Jeśli masz kartę w euro, dolarach czy funtach i wypłacasz złote, bankomat zaproponuje ci przewalutowanie „na miejscu”. Kurs oferowany przez operatora jest zazwyczaj znacznie gorszy niż ten bankowy czy kantorowy, ale wygoda i brak świadomości klientów sprawiają, że to jedna z najbardziej dochodowych usług.
• Wpłatomaty: Euronet to nie tylko wypłaty. Coraz więcej maszyn to tzw. recyclery, które przyjmują gotówkę. Za każdą wpłatę operator pobiera prowizję od banku lub bezpośrednio od klienta (jeśli ten nie ma darmowych wpłat w pakiecie).
• Reklamy: Ekran, na który patrzysz, czekając na pieniądze, to powierzchnia reklamowa. Do tego dochodzą okleiny na samej maszynie. Przy tysiącach urządzeń w całym kraju, wpływy od reklamodawców tworzą solidną pozycję w budżecie.

Relacja ze sklepem: Kto komu płaci?

Często myślimy, że to sklep płaci za to, by mieć bankomat pod drzwiami. W rzeczywistości jest zazwyczaj odwrotnie. Euronet płaci czynsz za wynajem tych kilku metrów kwadratowych powierzchni. Dla właściciela sklepu to czysty zysk z „martwego” kąta przy wejściu, a dodatkowo darmowy magnes na klientów.

Z perspektywy psychologii zakupów, bankomat przy sklepie to genialne rozwiązanie. Dane rynkowe sugerują, że spora część gotówki wypłaconej „pod sklepem” zostaje wydana właśnie w tym konkretnym punkcie handlowym. To układ typu win-win-win: sklep ma klienta z gotówką, klient ma wygodę, a Euronet ma lokalizację o dużym przepływie ludzi (tzw. footfall).

Liczby nie kłamią: Bankomatów ubywa

Mimo kreatywnych sposobów na zarabianie, statystyki Narodowego Banku Polskiego pokazują niepokojący dla fanów gotówki trend. Liczba bankomatów w Polsce systematycznie spada. Jeszcze kilka lat temu mieliśmy ich ponad 23 tysiące, obecnie ta liczba oscyluje w granicach 22 tysięcy i wykazuje tendencję spadkową.

Dlaczego tak się dzieje? Bo utrzymanie maszyny w mniej popularnej lokalizacji – np. w małej miejscowości, gdzie transakcji jest mało – staje się po prostu nieopłacalne. Koszt serwisu i uzupełniania gotówki przewyższa przychody z opłat interchange. Dlatego operatorzy tacy jak Euronet skupiają się na „topowych” miejscach: galeriach handlowych, dworcach i właśnie popularnych dyskontach.

Ile kosztuje „życie” bankomatu?

Utrzymanie urządzenia to nie tylko prąd. Największe koszty to:

1. Logistyka gotówki: Pieniądze muszą zostać dowiezione, przeliczone i bezpiecznie umieszczone w kasetach. Firmy ochroniarskie (CIT) podniosły ceny ze względu na koszty paliwa i płacy minimalnej.
2. Bezpieczeństwo: Systemy anty-skimmingowe, kamery, czujniki wstrząsowe. Złodzieje nie próżnują, a każda próba włamania to dla operatora ogromne straty.
3. Podatek od nieruchomości: Tak, bankomat w ścianie to często dodatkowy podatek dla właściciela budynku, który przerzucany jest na operatora.

Czy gotówka stanie się luksusem?

Patrząc na model biznesowy Euronetu, widać wyraźnie, że firma walczy o przetrwanie w świecie zdominowanym przez płatności bezdotykowe i BLIK-a. Paradoksalnie, im rzadziej korzystamy z gotówki, tym droższa staje się jej obsługa. Jeśli stawki interchange nie zostaną podniesione, możemy spodziewać się kolejnych „akcji protestacyjnych” lub po prostu wprowadzania opłat surcharge dla każdego użytkownika, niezależnie od tego, w jakim banku ma konto.

Warto pamiętać, że Euronet nie jest bankiem. To firma technologiczno-logistyczna. Dla nich bankomat to produkt, który musi zarabiać. Jeśli urządzenie przy twoim ulubionym sklepie zniknie, to znak, że liczba transakcji spadła poniżej progu rentowności. W świecie finansów nie ma sentymentów – nawet jeśli chodzi o maszynę, która od lat ratowała cię, gdy „terminal w warzywniaku znowu nie działał”.

Dla przeciętnego Kowalskiego wniosek jest prosty: darmowe bankomaty powoli odchodzą do lamusa. Model, w którym bank płacił operatorowi grosze, a my cieszyliśmy się darmowym dostępem do gotówki, trzeszczy w szwach. Kolejne lata przyniosą prawdopodobnie dalszą konsolidację rynku i, niestety, więcej opłat, które zobaczymy bezpośrednio na ekranie przed wypłatą.