Dzieci dorastające w świecie bez gotówki i bez papierowych biletów

Pamiętacie ten moment, kiedy w kiosku Ruchu szukało się odliczonych pięćdziesięciu groszy na bilet tramwajowy, a potem pieczołowicie kasowało się go w żeliwnym kasowniku z metalowymi ząbkami? Dla dzisiejszych dziesięciolatków to brzmi jak opowieść o wyprawie na końskim grzbiecie do Nowego Światu. Świat dzieciaków urodzonych po 2010 roku, czyli tak zwanej Generacji Alpha, wygląda zupełnie inaczej. Pieniądz w ich dłoniach rzadko ma fizyczną formę, a podróż miejskim autobusem czy pociągiem nie wymaga trzymania w kieszeni małego paska papieru.

Z danych Mastercard i globalnych analiz rynkowych wynika wyraźnie, że dzieciaki wchodzą w dorosłość otoczone cyfrową infrastrukturą. Aż 94% dzieci z tej grupy w regionach o rozwiniętej cyfryzacji ma dostęp do jakiejś formy konta finansowego, a blisko połowa korzysta z cyfrowych portfeli czy dedykowanych aplikacji płatniczych. Z kolei z krajowych podsumowań, takich jak badania Fundacji Think! i ING Banku Śląskiego, dowiadujemy się, że niemal 100% dzieci regularnie uczestniczy w zakupach z rodzicami, ale tradycyjna skarbonka ze świnką pęka dzisiaj pod naporem wirtualnych cyferek.

Cyfrowy bilet, czyli abstrakcyjna podróż

Kiedyś bilet był namacalnym dowodem transakcji. Płaciłeś monetą, dostawałeś kartonik, schowałeś go, a potem kontroler dziurkował go z satysfakcjonującym trzaskiem. Dziś dla młodego człowieka podróż miejskim transportem to sekwencja kliknięć na ekranie smartfona. Kupujesz kod w aplikacji, przykładasz telefon do bramki w metrze albo wsiadasz, a system sam pobiera opłatę z podpiętej karty rodziców lub subkonta.

Transport publiczny stał się bezobsługowy. Z perspektywy pasażera to wygoda, ale z perspektywy psychologii poznawczej dziecka – totalna abstrakcja. Kiedy nie ma fizycznego przepływu gotówki, a bilet to tylko animacja na wyświetlaczu, trudno powiązać fakt przejazdu z realnym kosztem. Pieniądze znikają w tle, stając się niewidzialnym paliwem codzienności.

Od kieszonkowego w kopercie do aplikacji z wykresem wydatków

Tradycyjne kieszonkowe, wkładane w sobotę do papierowej koperty, powoli odchodzi do lamusa. Jak pokazują statystyki m.in. z raportów Związku Przedsiębiorstw Finansowych oraz analiz Banku Pekao, regularne kieszonkowe otrzymuje ponad 70% nastolatków, a duża część z nich dostaje te środki od razu w formie cyfrowej na własne lub rodzicielskie konto. Dzieciaki nie liczą już miedziaków. Sprawdzają saldo na smartfonie, patrzą na wykresy kołowe i analizują, ile wydały na gry, a ile na jedzenie na mieście.

To rodzi ciekawą zmianę pokoleniową. Rodzice często przyznają, że ich dzieci wiedzą o nowoczesnych metodach płatności znacznie więcej niż oni sami. Czasami to maluch uczy dorosłego, jak działa szybki przelew BLIK, płatność zbliżeniowa zegarkiem czy autoryzacja biometryczna. Dawny model edukacji finansowej, gdzie ojciec uczył syna liczyć monety w portfelu, został wywrócony do góry nogami.

Gdzie uczyć się wartości pieniądza, gdy nic nie waży?

Największym wyzwaniem świata bezgotówkowego nie jest technologia, ale nasza ludzka psychika. Pieniądz cyfrowy nie waży, nie szeleści i nie znika fizycznie z portfela w dramatycznym tempie. Kiedy dziecko płaci kartą wirtualną w grze albo kupuje przekąskę w szkolnym automatach za pomocą zegarka, nie odczuwa straty w taki sam sposób, jak wtedy, gdy oddaje kasjerce ostatni papierowy banknot.

Eksperci od edukacji finansowej zwracają uwagę, że brak gotówki i fizycznych biletów wymusza zupełnie nowe podejście do nauki oszczędzania. Skoro banknotów nie widać, trzeba pokazać dzieciom ich cyfrowe odzwierciedlenie w sposób namacalny. Stąd popularność aplikacji pozwalających dzielić wirtualne środki na cele: „na rower”, „na wyjście ze znajomymi” czy „na czarną godzinę”.

Świat bez gotówki i papierowych biletów pędzi naprzód i nie ma co płakać za starymi czasami. Zmieniły się narzędzia, ale mechanizmy ludzkiej gospodarności pozostały te same. Najważniejsze, żeby w tym pędzącym, cyfrowym pociągu nie zgubić podstawowej rzeczy – rozmowy z dziećmi o tym, skąd biorą się pieniądze i ile naprawdę kosztuje nas codzienna podróż przez życie.